W sytuacji zagrożenia nie ma czasu na analizowanie długich komunikatów. Dobrze zaprojektowany znak powinien niemal natychmiast ostrzec, wskazać zakaz, przypomnieć o wymaganym działaniu albo poprowadzić do wyjścia i sprzętu ratunkowego. Jego znaczenie tworzą wspólnie kolor, kształt, symbol oraz sposób rozmieszczenia w przestrzeni.
Znaki bezpieczeństwa spotykamy w biurach, magazynach, szkołach, obiektach handlowych, warsztatach, hotelach i zakładach przemysłowych. Warto więc wiedzieć, dlaczego żółty trójkąt ostrzega, niebieskie koło nakazuje, a czerwony prostokąt nie oznacza zakazu, lecz lokalizację wyposażenia przeciwpożarowego.
Znaki bezpieczeństwa to standaryzowane komunikaty wizualne informujące o zagrożeniach, zabronionych czynnościach, wymaganym zachowaniu, drogach ewakuacyjnych, pierwszej pomocy lub lokalizacji sprzętu przeciwpożarowego. Ich forma ma umożliwiać szybkie rozpoznanie komunikatu niezależnie od znajomości języka.
Oznakowanie stosuje się między innymi:
Znak wspiera bezpieczeństwo, ale nie zastępuje osłony maszyny, sprawnej wentylacji, ochrony zbiorowej, procedury pracy ani usunięcia źródła zagrożenia. Jego zadaniem jest ostrzec i przekazać instrukcję tam, gdzie ryzyka nie można całkowicie wyeliminować.
Kolor przyciąga wzrok, a kształt pozwala szybko rozpoznać kategorię komunikatu. Dopiero połączenie obu elementów z piktogramem tworzy pełne znaczenie. Samej barwy nie należy interpretować w oderwaniu od formy znaku.
Najważniejsze zależności wyglądają następująco:
Czerwień nie zawsze oznacza więc „nie wolno”. W znaku zakazu występuje jako obramowanie i ukośny pas, a na oznaczeniach przeciwpożarowych tworzy tło dla białego symbolu. Najczęściej prowadzi do wyjścia, miejsca zbiórki, apteczki lub punktu ratunkowego.
Piktogram jest uproszczonym symbolem przedstawiającym zagrożenie, wymaganą czynność, zakaz albo określone miejsce. Znormalizowane symbole mają konkretne znaczenie.
Najbezpieczniej odczytywać znak w trzech krokach:
Strzałka nie stanowi samodzielnego komunikatu. Nabiera znaczenia dopiero w połączeniu ze znakiem podstawowym i może prowadzić do wyjścia, gaśnicy, apteczki lub miejsca zbiórki.
Tekst można stosować jako uzupełnienie, gdy trzeba doprecyzować zakres zakazu, rodzaj zagrożenia lub wymagane zachowanie. Nie powinien jednak zmieniać sensu symbolu ani zastępować piktogramu, jeżeli istnieje odpowiedni znak znormalizowany. Długi napis spowalnia reakcję i bywa niezrozumiały dla osób nieznających języka.
Sam wygląd znaku pozwala przewidzieć rodzaj komunikatu.
Znaki zakazu odpowiadają na pytanie: „czego nie wolno robić?”. Mają okrągły kształt, białe pole, czerwone obramowanie i ukośny pas przecinający czarny piktogram. Przykładem jest zakaz palenia, wstępu lub dotykania.
Znaki nakazu informują: „co trzeba zrobić?”. Rozpoznaje się je po niebieskim, okrągłym polu i białym symbolu. W tej grupie znajdują się oznaczenia wymagające stosowania ochrony oczu, słuchu, głowy, dróg oddechowych, rąk albo obuwia ochronnego.
Znaki ostrzegawcze wskazują: „jakie zagrożenie występuje?”. Mają żółte, trójkątne pole, ciemne obramowanie i czarny piktogram. Ostrzegają na przykład przed napięciem elektrycznym, śliską powierzchnią, substancją łatwopalną lub ruchem wózków.
Znaki informujące o bezpiecznym stanie mają zazwyczaj zielone pole w kształcie kwadratu lub prostokąta. Prowadzą do wyjścia ewakuacyjnego, punktu pierwszej pomocy, miejsca zbiórki lub urządzenia ratunkowego.
Znaki ewakuacyjne wskazują drogę do bezpiecznego miejsca. Mają zielone tło i pomagają odnaleźć wyjście, schody ewakuacyjne, kierunek dalszego przemieszczania się lub miejsce zbiórki.
Znaki ochrony przeciwpożarowej mają czerwone tło. Informują, gdzie znajduje się wyposażenie służące do alarmowania, gaszenia lub obsługi urządzeń przeciwpożarowych, między innymi:
Najprostsza różnica brzmi: znak ewakuacyjny odpowiada na pytanie „którędy wyjść?”, a przeciwpożarowy — „gdzie znajduje się potrzebne wyposażenie?”. Oba systemy powinny być spójne i widoczne z kierunku, z którego nadchodzą użytkownicy.
Na drogach ewakuacyjnych szczególnie ważna jest ciągłość informacji. Jeden znak nad wyjściem nie wystarczy, jeżeli wcześniej trzeba skręcić, przejść przez kilka pomieszczeń lub wybrać właściwy korytarz. Oznaczenia powinny prowadzić użytkownika krok po kroku.
Nawet poprawny symbol nie spełni swojej funkcji, jeżeli zostanie zasłonięty, zamontowany zbyt nisko, umieszczony za późno albo zginie wśród reklam i tablic informacyjnych. Rozmieszczenie powinno wynikać z oceny zagrożeń, układu pomieszczeń, kierunku ruchu oraz miejsc, w których użytkownik podejmuje decyzję.
Znak dotyczący konkretnego zagrożenia umieszcza się przy jego źródle lub w najbliższym otoczeniu. Jeżeli ryzyko obejmuje cały obszar, oznaczenie powinno znaleźć się przy wejściu. Na trasach komunikacyjnych znak musi być widoczny z typowego kierunku podejścia, zanim użytkownik znajdzie się w strefie zagrożenia.
Nie ma jednej uniwersalnej wysokości montażu. Oznakowanie należy umieszczać w odniesieniu do linii wzroku, funkcji pomieszczenia i możliwych przesłon. Tablice nad drzwiami powinny pozostać widoczne mimo ruchu ludzi, ustawienia regałów czy otwartych skrzydeł. Znak przy urządzeniu musi natomiast znajdować się dostatecznie blisko, aby nie było wątpliwości, czego dotyczy.
Przy planowaniu systemu warto sprawdzić:
Znaki zabrudzone, wyblakłe, uszkodzone lub nieaktualne należy wyczyścić, naprawić, wymienić albo usunąć. Dodatkową kontrolę warto przeprowadzić po remoncie, zmianie układu pomieszczeń, przeniesieniu maszyn, zmianie przebiegu drogi ewakuacyjnej lub pojawieniu się nowego zagrożenia.
W miejscach, w których oświetlenie może być niewystarczające, stosuje się odpowiednie oświetlenie znaków albo oznaczenia z materiałów fotoluminescencyjnych. Wybór powinien uwzględniać warunki w obiekcie, możliwy zanik zasilania oraz współpracę oznakowania z oświetleniem awaryjnym.
Stamler oferuje znaki bezpieczeństwa przeznaczone do oznaczania zagrożeń, nakazów, zakazów, dróg ewakuacyjnych i wyposażenia przeciwpożarowego. Przy wyborze liczy się nie tylko właściwy symbol, lecz także format, materiał, sposób montażu i widoczność w konkretnym miejscu. Pozwala to stworzyć spójny system wspierający szybką reakcję w sytuacji awaryjnej.
