Upał w pracy nie jest wyłącznie kwestią komfortu. Wysoka temperatura obniża koncentrację, zwiększa zmęczenie i może prowadzić do zasłabnięcia albo udaru cieplnego. Dlatego przygotowanie pomieszczeń BHP na lato powinno zacząć się przed pierwszą falą gorąca. Potrzebne są sprawne urządzenia, procedury, pomiary oraz informacja o napojach, strefach odpoczynku i wyposażeniu pierwszej pomocy.
Pracodawca ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Pomieszczenia pracy powinny mieć skuteczną wymianę powietrza, ochronę przed słońcem i rozwiązania ograniczające obciążenie cieplne. Temperatury nie należy oceniać „na wyczucie”. Pomiar należy wykonywać tam, gdzie ludzie pracują, zwłaszcza przy przeszkleniach, pod nagrzewającym się dachem, w pobliżu maszyn i w strefach o słabym przepływie powietrza.
Według stanu prawnego na 27 lipca 2026 roku ogólne przepisy BHP nie wyznaczają jeszcze jednej maksymalnej temperatury dla wszystkich pomieszczeń. Zmieni się to 11 stycznia 2027 roku. Od tego dnia temperatura w pomieszczeniu pracy nie będzie mogła przekraczać 35°C, chyba że jej obniżenie uniemożliwiają względy technologiczne. Po przekroczeniu tego progu z powodu warunków atmosferycznych praca co do zasady nie będzie mogła być wykonywana, z uwzględnieniem wyjątków wskazanych w nowych regulacjach.
Przed sezonem trzeba:
Najlepiej zatrzymać ciepło, zanim przedostanie się do wnętrza. Okna i świetliki powinny mieć zabezpieczenia przed nadmiernym nasłonecznieniem, na przykład rolety albo żaluzje. Osłony najlepiej uruchamiać z wyprzedzeniem, szczególnie na elewacjach silnie nasłonecznionych. Zasłanianie szyb dopiero po nagrzaniu pomieszczenia jest mniej skuteczne.
Warto też zmienić ustawienie stanowisk. Biurka, stoły montażowe lub punkty obsługi można odsunąć od rozgrzanych szyb i ścian. Maszyny, drukarki, oświetlenie oraz inne urządzenia emitujące ciepło powinny pracować tylko wtedy, gdy są potrzebne. W halach pomaga wydzielenie gorących stref i odprowadzanie rozgrzanego powietrza blisko źródła.
Wietrzenie jest korzystne, gdy powietrze na zewnątrz jest chłodniejsze niż w budynku. Intensywne otwieranie okien w najgorętszej części dnia może dodatkowo ogrzać wnętrze. Zwykle lepiej przewietrzać rano, wieczorem lub nocą, o ile pozwalają na to warunki techniczne i bezpieczeństwo obiektu.
Klimatyzacja i wentylacja powinny być sprawne, czyste oraz dostosowane do funkcji pomieszczenia. Filtry, nawiewniki i kanały wymagają regularnego serwisowania, ponieważ zanieczyszczenia obniżają wydajność urządzeń i pogarszają jakość powietrza. Samo uruchomienie klimatyzatora nie oznacza jeszcze, że ryzyko zostało skutecznie ograniczone.
Strumienia chłodnego powietrza nie należy kierować bezpośrednio na pracownika. Instalacja nie może powodować przeciągów, wyziębienia ani przegrzewania pomieszczeń. Nie należy też ustawiać bardzo niskiej temperatury — liczy się stabilny komfort cieplny, a nie gwałtowne chłodzenie.
Przed sezonem należy sprawdzić stan urządzeń, drożność nawiewów i wywiewów, kierunek przepływu powietrza oraz skuteczność instalacji. W razie awarii trzeba ponownie ocenić warunki. Przeniesienie stanowisk, dodatkowe przerwy albo wstrzymanie pracy mogą być konieczne, gdy pojawia się zagrożenie dla zdrowia.
Bezpłatne napoje profilaktyczne należy zapewnić, gdy temperatura na stanowisku pracy, spowodowana warunkami atmosferycznymi, przekracza 28°C. Przy pracy na otwartej przestrzeni obowiązek powstaje po przekroczeniu 25°C. Napoje muszą być dostępne w dniach, w których występują te warunki, przez całą zmianę i w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników.
Punkt z wodą powinien być łatwo dostępny w hali, magazynie i na rozległym terenie. W większym zakładzie warto przygotować kilka oznaczonych punktów i ustalić zasady ich uzupełniania. Czytelne tabliczki ułatwiają odnalezienie wody, strefy odpoczynku lub apteczki, zwłaszcza pracownikom nowym, sezonowym i podwykonawcom.
Za należne napoje nie można wypłacić ekwiwalentu pieniężnego. Muszą zostać zapewnione w naturze. Jest to obowiązek odrębny od zapewnienia bieżącej wody do celów higienicznych, dlatego dostęp do umywalki nie zastępuje napojów przeznaczonych do picia.
Rozwiązania techniczne są podstawą, lecz podczas silnych upałów mogą nie wystarczyć. Organizację pracy trzeba dopasować do temperatury, wysiłku i czasu przebywania w gorącej strefie. Cięższe zadania można wykonywać rano, ograniczać ekspozycję w najcieplejszych godzinach i wprowadzać rotację między stanowiskami.
Pracodawca może zastosować dodatkowe przerwy lub skrócić czas pracy. Nie może to obniżać należnego wynagrodzenia. Kryteria działania powinny być znane wcześniej: pracownicy muszą wiedzieć, kto podejmuje decyzję, jakie pomiary są brane pod uwagę i gdzie zgłosić złe samopoczucie.
Od 11 stycznia 2027 roku po przekroczeniu 28°C w pomieszczeniu pracodawca będzie musiał zapewnić rozwiązania techniczne ograniczające wzrost temperatury albo zastosować działania organizacyjne minimalizujące jej wpływ na zdrowie. Przy ciężkiej pracy fizycznej wykonywanej w pomieszczeniu próg ten wyniesie 25°C. Rozwiązania organizacyjne będą wymagały konsultacji z pracownikami w trybie określonym w przepisach.
Procedura na upały powinna określać:
Ocena ryzyka nie powinna kończyć się na stwierdzeniu, że latem występuje wysoka temperatura. Należy przeanalizować temperaturę, wilgotność, ruch powietrza, nasłonecznienie, ciepło emitowane przez urządzenia, wysiłek fizyczny, odzież roboczą i długość ekspozycji. Trzeba także uwzględnić miejsca kumulacji gorącego powietrza i awarie, takie jak przerwa w zasilaniu klimatyzacji.
Szczególnej uwagi wymagają osoby bardziej podatne na gorąco oraz zadania związane z prowadzeniem pojazdów, obsługą maszyn lub pracą na wysokości. Nawet umiarkowane osłabienie może wtedy zwiększyć ryzyko wypadku.
Dokumentacja powinna wskazywać środki ochronne, osoby odpowiedzialne i sposób sprawdzania skuteczności działań. Ocenę aktualizuje się po zmianie technologii, wyposażenia lub organizacji oraz wtedy, gdy zdarzenie pokazuje, że zabezpieczenia są niewystarczające.
W Stamler oferujemy tabliczki, naklejki i oznakowanie BHP wspierające komunikację w zakładzie. Można nimi oznaczyć punkty z wodą, strefy odpoczynku, drogi do apteczek, miejsca zgłaszania zagrożeń oraz obowiązujące instrukcje. Widoczny komunikat nie zastępuje procedury, ale ułatwia jej stosowanie także przy nagłym pogorszeniu samopoczucia.
