W sytuacji zagrożenia nawet dobrze znany korytarz może stać się trudny do rozpoznania. Dym, brak oświetlenia, stres i obecność innych osób ograniczają zdolność oceny otoczenia, dlatego oznakowanie ewakuacyjne musi prowadzić użytkownika krok po kroku, bez miejsca na domysły. Nie wystarczy zawiesić kilku zielonych tablic nad drzwiami. Znaki powinny tworzyć spójny system odpowiadający rzeczywistemu przebiegowi drogi ewakuacyjnej.
Norma PN-EN ISO 7010 określa wygląd i znaczenie ujednoliconych znaków bezpieczeństwa. Prawidłowe rozmieszczenie oznaczeń wymaga jednak uwzględnienia również zasad projektowania systemów prowadzenia ewakuacyjnego, dokumentacji przeciwpożarowej budynku oraz warunków panujących w konkretnych pomieszczeniach. Jak połączyć te wymagania i uniknąć błędów, które mogą utrudnić opuszczenie obiektu?
PN-EN ISO 7010:2020-07 jest polskim wdrożeniem europejskiej normy EN ISO 7010:2020 oraz międzynarodowej ISO 7010:2019. Dokument określa zarejestrowane znaki bezpieczeństwa przeznaczone między innymi do informowania o ewakuacji, ochronie przeciwpożarowej, zagrożeniach dla zdrowia, zakazach i czynnościach obowiązkowych.
Znaki ewakuacyjne rozpoznaje się przede wszystkim po zielonym tle oraz białym symbolu graficznym. Ich kształty, kolory i proporcje są powiązane z zasadami serii ISO 3864. Dzięki temu oznaczenia zachowują zbliżone znaczenie niezależnie od kraju, rodzaju budynku i języka, którym posługują się jego użytkownicy.
Ujednolicona symbolika ma szczególne znaczenie w miejscach odwiedzanych przez wiele różnych osób. Norma ISO 7010 znajduje zastosowanie między innymi w:
Sama norma PN-EN ISO 7010 opisuje przede wszystkim wygląd oraz znaczenie poszczególnych znaków. Nie jest kompletną instrukcją wskazującą jedno uniwersalne miejsce montażu każdej tablicy. Podczas tworzenia systemu oznakowania trzeba uwzględnić także zasady wynikające z ISO 16069, warunki ochrony przeciwpożarowej oraz rzeczywisty układ komunikacyjny obiektu.
Norma jest uzupełniana kolejnymi elementami dodatkowymi, w których mogą pojawiać się nowe symbole lub zmiany dotyczące ich zastosowania. Przed wykonaniem projektu warto więc sprawdzić aktualny zbiór dokumentów, zamiast opierać się wyłącznie na starszych katalogach znaków.
Podstawowym zadaniem oznakowania jest przekazanie osobie ewakuującej się jasnej informacji: dokąd ma iść oraz jaką czynność powinna wykonać w danym miejscu. Symbol biegnącej postaci bez właściwie dobranej strzałki nie zawsze pozwala jednoznacznie odczytać kierunek.
Do najczęściej stosowanych oznaczeń należą znaki wyjścia ewakuacyjnego w wersji lewostronnej i prawostronnej. Łączy się je ze strzałkami wskazującymi dalszy przebieg trasy. Układ symbolu i strzałki powinien odpowiadać kierunkowi, w którym użytkownik faktycznie musi się przemieścić.
Strzałki ustawione pod kątem 90° służą między innymi do wskazywania ruchu w lewo, w prawo, na wprost, w górę lub w dół. Oznaczenia pod kątem 45° stosuje się przy kierunkach ukośnych, wejściach na schody, zmianach poziomu oraz prowadzeniu przez otwarte przestrzenie.
W systemie ewakuacyjnym mogą pojawić się również znaki wskazujące:
Przy drzwiach wymagających nietypowego sposobu obsługi można zastosować oznaczenia informujące, że należy je pchać, ciągnąć, przesunąć albo przekręcić określony element. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy mechanizm nie jest intuicyjny, a opóźnienie przy otwieraniu mogłoby zatrzymać grupę osób.
W ofercie Stamler można dobrać znaki wyjść ewakuacyjnych, tablice kierunkowe, oznaczenia miejsca zbiórki oraz inne piktogramy potrzebne do stworzenia czytelnego systemu. Przy zakupie nie należy jednak kierować się wyłącznie nazwą produktu. Każdy znak powinien odpowiadać konkretnej lokalizacji i działaniu wymaganemu na danym odcinku trasy.
Projektowanie oznakowania należy rozpocząć od ustalenia prawidłowego przebiegu dróg ewakuacyjnych. Podstawą są dokumentacja budynku, warunki ochrony przeciwpożarowej, plany kondygnacji i instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, jeżeli jej opracowanie jest wymagane dla danego obiektu.
Dopiero po wyznaczeniu tras można dobierać znaki. Odwrócenie tej kolejności często prowadzi do sytuacji, w której tablice wskazują drogę najłatwiejszą do oznakowania, lecz niekoniecznie zgodną z przyjętymi warunkami ewakuacji.
Znaki trzeba umieszczać przede wszystkim przed punktami, w których użytkownik podejmuje decyzję o dalszym kierunku. Dotyczy to:
Oznakowanie powinno tworzyć nieprzerwany ciąg informacji. Przed utratą z pola widzenia jednego znaku użytkownik powinien dostrzec kolejne oznaczenie albo jednoznacznie przewidzieć, gdzie się ono znajduje. Nie może powstać odcinek, na którym osoba ewakuująca się musi samodzielnie zgadywać dalszy kierunek.
W długich korytarzach i rozległych przestrzeniach stosuje się znaki powtarzające. Dla oznaczeń montowanych na wysokości od 1,2 do 1,8 m wytyczne oparte na ISO 16069 wskazują odstęp nieprzekraczający 10 m. Nie jest to jednak uniwersalna wartość dla każdego rodzaju montażu. Gęstość rozmieszczenia trzeba zwiększyć, gdy widoczność ograniczają filary, regały, urządzenia, dekoracje lub zmienna aranżacja wnętrza.
Jeżeli dostępne są dwie drogi o różnej długości, oznakowanie powinno prowadzić trasą ustaloną w dokumentacji jako właściwa, najczęściej krótszą i bezpieczniejszą. Gdy dwie równorzędne drogi mają być wykorzystywane równolegle, każda z nich wymaga odrębnego, jednoznacznego oznaczenia.
Po zakończeniu montażu warto przejść całą trasę z perspektywy osoby, która nie zna budynku. Taki test szybko ujawnia miejsca, w których znak jest zasłonięty, widoczny zbyt późno albo pozwala na kilka różnych interpretacji.
Znak powinien wskazywać działanie wykonywane w miejscu, z którego jest widoczny. Nie należy za pomocą jednej tablicy informować o skręcie znajdującym się dopiero za zamkniętymi drzwiami, ścianą lub inną nieprzezroczystą przeszkodą. Użytkownik nie widzi jeszcze dalszej przestrzeni, dlatego po przejściu przez przegrodę musi otrzymać kolejną informację.
Przed zakrętem oznaczenie należy umieścić na tyle wcześnie, aby osoba poruszająca się szybkim krokiem nie minęła właściwego przejścia. Znak zawieszony dopiero za miejscem skrętu może zostać zauważony zbyt późno, szczególnie przy ograniczonej widoczności.
Na skrzyżowaniach trzeba unikać montażu tablic w centralnym punkcie, jeżeli takie położenie utrudnia przypisanie strzałki do konkretnego korytarza. Znak lepiej umieścić bliżej właściwej odnogi, prostopadle do kierunku, z którego nadchodzą użytkownicy. W rozbudowanych ciągach komunikacyjnych potrzebne mogą być oznaczenia dwustronne lub podwieszane.
Po przejściu przez drzwi kolejny znak powinien być widoczny od razu, gdy:
Szczególnej uwagi wymaga znaczenie strzałek pionowych. Strzałka skierowana do góry, umieszczona nad drzwiami, może wskazywać ruch na wprost i przejście przez dane drzwi. Strzałki w dół nie należy używać tylko dlatego, że przejście znajduje się pod tablicą. Jej właściwym znaczeniem jest skierowanie użytkownika na niższy poziom.
Na schodach oznaczenia muszą jasno rozróżniać ruch w górę i w dół. Symbol nie może sugerować dalszego przemieszczania się po biegu schodowym, jeżeli właściwa trasa prowadzi na spocznik, przez drzwi lub poziomym korytarzem.
Przepisy i normy nie ustanawiają jednego rozmiaru oraz jednej wysokości montażu odpowiednich dla każdego obiektu. Parametry trzeba dobrać do warunków obserwacji, maksymalnej odległości, wysokości pomieszczenia, kąta patrzenia, oświetlenia i przeszkód znajdujących się na trasie.
Mały znak może być wystarczający w krótkim, wąskim korytarzu, ale stanie się nieczytelny w hali magazynowej, galerii handlowej lub wysokim holu. W takich przestrzeniach oznaczenia obserwuje się z większej odległości, często pod ostrym kątem, dlatego powinny mieć odpowiednio większy format.
Znaki nad drzwiami montuje się stabilnie nad przejściem lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Nie powinny znajdować się na ruchomym skrzydle. Po otwarciu drzwi tablica mogłaby zmienić położenie, odwrócić się od użytkownika albo zostać całkowicie zasłonięta.
Oznaczenia kierunkowe prowadzone wzdłuż ścian warto montować na zbliżonej wysokości. Powtarzalny układ ułatwia szybkie odnajdywanie kolejnych informacji i ogranicza konieczność przeszukiwania wzrokiem całego otoczenia.
W miejscu montażu należy sprawdzić również, czy znak:
Na skrzyżowaniach i w szerokich ciągach komunikacyjnych często lepiej sprawdzają się znaki podwieszane, przestrzenne lub dwustronne niż płaskie tablice przyklejone równolegle do ściany. Ostateczną decyzję należy podejmować po ocenie rzeczywistych linii widzenia.
Oznakowanie musi zachować funkcję również po zaniku oświetlenia podstawowego. W zależności od rodzaju i przeznaczenia obiektu wykorzystuje się znaki fotoluminescencyjne, oznaczenia podświetlane albo system łączący oba rozwiązania.
Znaki fotoluminescencyjne pochłaniają energię świetlną, a następnie emitują ją po zaciemnieniu. Aby działały prawidłowo, muszą być wcześniej odpowiednio oświetlone. Zamontowanie takiego produktu w stale zacienionym miejscu, zamkniętej wnęce lub pomieszczeniu o niewystarczającym natężeniu światła może ograniczyć jego skuteczność.
Parametry materiału powinny zapewniać stopniowy i odpowiednio wolny zanik luminancji. W wytycznych opartych na ISO 16069 wskazuje się wartości wynoszące co najmniej:
Znaki podświetlane powinny pozostać czytelne w trybie awaryjnym. Istotna jest nie tylko obecność źródła światła, lecz także właściwa grafika, barwa, kontrast i kierunek piktogramu. System oznakowania nie zastępuje wymaganego awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. Oba rozwiązania pełnią odrębne funkcje i powinny być ze sobą skoordynowane.
Czytelność zależy również od stanu technicznego tablic. Kurz, osady przemysłowe, promieniowanie UV, wilgoć i wysoka temperatura mogą stopniowo obniżać kontrast lub właściwości materiału. Znaki wyblakłe, uszkodzone mechanicznie, odkształcone albo zasłonięte trzeba oczyścić, przenieść lub wymienić.
Dobierając oznakowanie w Stamler, można skompletować spójny zestaw znaków odpowiadających różnym odcinkom drogi ewakuacyjnej. Najważniejsze jest zachowanie jednolitej symboliki, właściwych kierunków i parametrów dostosowanych do miejsca montażu. Tak przygotowany system nie jest przypadkowym zbiorem tablic, lecz realnym wsparciem dla osób opuszczających zagrożony obiekt.
